Αρχιτεκτονικό Γραφείο | Χαρά Ορφανουδάκη | ISO 9001

Αρχιτεκτονικός διαγωνισμός ανάπλασης παλαιού κοιμητηρίου Νίκαιας

anaplasi-palaiou-koinitiriou-nikaias 4

Details

ΤΙΤΛΟΣ Ι ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΠΑΛΑΙΟΥ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΝΙΚΑΙΑΣ
ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Ι ΝΕΑΠΟΛΗ ΝΙΚΑΙΑΣ
ΒΡΑΒΕΥΣΗ Ι  ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ
ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Ι Χ. ΟΡΦΑΝΟΥΔΑΚΗ, Ε.ΤΟΥΣΗ, Γ. ΓΕΩΡΓΑΛΑ
ΕΤΟΣ Ι 2016

Χάρτες 1 Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια Δήμων Νικαίας και Κορυδαλλού, πηγή: επίσημος δικτυακός τόπος Οργανισμού Αθήνας, www.organismosathinas.gr.
Χάρτες 2: Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια Δήμων Νικαίας και Κορυδαλλού, πηγή: επίσημος δικτυακός τόπος Οργανισμού Αθήνας, www.organismosathinas.gr.

Ανάλυση

I. Ταυτότητα Δήμου -Πολεοδομική Ανάλυση

Το πρώην Νεκροταφείο της Νεάπολης, βρίσκεται στα σύνορα των Δήμων Νικαίας- Αγ.Ιωάννου Ρέντη και Κορυδαλλού. Σύμφωνα με τα αντίστοιχα Γ.Π.Σ., γύρω του αναπτύσσονται περιοχές «γενικής κατοικίας», ενώ βρίσκεται σε γειτνίαση με τις φυλακές Κορυδαλλού (βλ.χάρτες 1 και 2).

Η αναπτυξιακή διαδρομή των δήμων αυτών, είναι συνυφασμένη με την προσφυγική εγκατάσταση του 1922 (Χίρσον,2004 και Γκιζελή,1984)). Όπως προκύπτει από τη βιβλιογραφία, (Κουτελάκης, 1991), μέχρι το 1922 οι περιοχές αυτές είχαν ελάχιστες διάσπαρτες αγροικίες, ενώ η εκτεταμένη δόμηση έρχεται ως επακόλουθο των απαλλοτριώσεων για την αστική προσφυγική αποκατάσταση, σε μεγαλύτερο βαθμό για το δήμο της Νίκαιας.

Ειδικότερα, η περιοχή γύρω από το Νεκροταφείο της Νεάπολης, εντός ορίων Δήμου Νικαίας, χρησιμοποιήθηκε για στέγαση προσφύγων με οικόπεδα που παραχωρήθηκαν και τα οποία σταδιακά οικοδομήθηκαν με δικά τους μέσα. Με την άνθιση του συστήματος της αντιπαροχής, οι παλιές, αυτές, κατασκευές έδωσαν τη θέση τους σε πολυκατοικίες, αλλοιώνοντας τον προσφυγικό χαρακτήρα της περιοχής. Οι διαδοχικές εντάξεις των χωρικών ενοτήτων γύρω από το Νεκροταφείο, στο σχέδιο πόλης, ολοκληρώθηκαν στη δεκαετία του ’80, με αποτέλεσμα τα όρια τις πόλης να φθάνουν πια στους πρόποδες του όρους Αιγαλεω.
Σε αντίθεση με τον αρχικό προσφυγικό πυρήνα της Νίκαιας, που διατηρεί ακόμη σημαντικό αριθμό προσφυγικών κατοικιών, η περιοχή γύρω από το Νεκροταφείο έχει διαφορετική φυσιογνωμία.

Εκτός όμως, από τη συμβολική αυτή διάσταση, ο αρχικός τρόπος συγκρότησης της περιοχής, οδήγησε σε έναν εξαιρετικά πυκνό αστικό ιστό, ο οποίος περιβάλλει την περιοχή ανάπλασης. Παρόλα αυτά, η περιοχή εμφανίζει δυνατότητες διαμόρφωσης δικτύου χώρων πρασίνου, αφού υπάρχουν οι εξής δυνατότητες:

  • Ύπαρξη άλσους Δεξαμενής σε κοντινή απόσταση από το χώρο ανάπλασης
  • Κηποθέατρο Νικαίας σε σχετικά κοντινή ακτίνα
  • Ενδιάμεσοι υπαίθριοι χώροι στα οικοδομικά τετράγωνα του προσφυγικού πυρήνα, ίχνη του αρχικού σχεδιασμού με βάση το Ιπποδάμειο Σύστημα, οι οποίοι μπορούν να αξιοποιηθούν περαιτέρω

Λαμβάνοντας υπόψη όλα αυτά, η πρόταση που ακολουθεί, υιοθετεί σαν κεντρική επιλογή τη διαμόρφωση ενός ανοικτού χώρου πρασίνου στην πόλη, με ήπιες χρήσεις,σε αντιδιαστολή με τον εσωστρεφή χαρακτήρα της προηγούμενης του λειτουργίας (νεκροταφειο), με διάθεση διασύνδεσης με άλλους χώρους πρασίνου ή πολιτισμού της περιοχής.

Χάρτης 8: Χώροι πρασίνου και πολιτισμού στη γύρω περιοχή, Ομάδα μελέτης, Ιούλιος 2016
Χάρτης 3: Αστική Προσφυγική Αποκατάσταση στην ευρύτερη περιοχή μελέτης, σταδιακή συγκρότηση σύγχρονου αστικού ιστού, πηγή: Γ.Μ.Σαρηγιάννης, Ομ.Καθηγητής ΕΜΠ και Παπαδοπούλου Ε., Σπουδαστήριο Πολεοδομικών Ερευνών ΕΜΠ, 2006.

Η σύντομη αυτή αναφορά, στην ιστορική εξέλιξη της ευρύτερης περιοχής μελέτης, γίνεται για να επισημανθεί το γεγονός ότι λαμβάνεται υπόψη στην πρόταση, ο τρόπος συγκρότησης της περιοχής, ενισχύοντας  τα στοιχεία της αστικής συλλογικής μνήμης. Η ύπαρξη άλλωστε εντός του χώρου ανάπλασης των μνημείων για τους Μικρασιάτες του 1922 αλλά και για τα θύματα της Κατοχής, αποτελούν στοιχείο διατήρησης της μνήμης , το οποίο ο σχεδιασμός οφείλει να μην αποσιωπήσει, αλλά αντίθετα να εντάξει μέσα στα σύγχρονα δρώμενα της πόλης. 

Παράλληλα, η θέση του χώρου ανάπλασης, πλησίον νέου σταθμού μετρό (πλατεία Ελευθερίας, Κορυδαλλός), στην επέκταση της γραμμής 3, ενισχύει τον υπερτοπικό χαρακτήρα του χώρου, εξασφαλίζοντας εύκολη πρόσβαση και σύνδεση τόσο με όμορους ή γειτονικούς δήμους, αλλά και περιοχές εκτός της Περιφερειακής Ενότητας Πειραιά. Δεδομένου του γεγονότος ότι το κέντρο του Πειραιά δεν διαθέτει αντίστοιχους χώρους πρασίνου, με αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο 1,56τ.μ. και 0,45τ.μ. στη Φρεαττύδα, την Πειραϊκή και το Χατζηκυριάκειο (Έκθεση Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος, Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ), ο χώρος ανάπλασης, δύναται να αποκτήσει ουσιαστικά υπερτοπικό χαρακτήρα. Τα στοιχεία αυτά, αξιολογήθηκαν στη συνθετική διαμόρφωση της λύσης, με ανάλογη επιλογή ηπίων χρήσεων αθλητισμού, αναψυχής, πολιτισμού.

Χάρτης 8: Γραμμές μέσων σταθερής τροχιάς, Πρόσβαση-Συνδέσεις Χωρου Ανάπλασης, πηγή: δικτυακός τόπος Αττικό Μετρό

ΙΙ. Κλίμα - Μικροκλίμα

Υγρασία

Η μέση μηνιαία υγρασία είναι χαμηλότερη το καλοκαίρι, με την χαμηλότερη τιμή (34,1%) κατά τον θερμότερο μήνα – Ιούλιο και υψηλότερη τον χειμώνα, φτάνοντας μέχρι το 76,1% τον ψυχρότερο μήνα, Δεκέμβριο.

Βροχόπτωση

Η βροχόπτωση είναι πολύ χαμηλή το καλοκαίρι, μεταξύ Ιουνίου και Σεπτεμβρίου, με την χαμηλότερη τιμή τον Αύγουστο (6.0mm – 1.7 ημέρες βροχής). Μεγαλύτερη βροχόπτωση καταγράφεται τον χειμώνα, και ειδικότερα τον Δεκέμβριο (69.1mm – 12.1 ημέρες βροχής) και τον Ιανουάριο (56.9mm – 12.6 ημέρες βροχής).




Μικροκλίμα περιοχής

Η περιοχή μελέτης βρίσκεται μέσα στο πολεοδομικό συγκρότημα Αθήνας – Πειραιά σε μια αστική πυκνοκατοικημένη ζώνη σε υψόμετρο περίπου 100μ από την επιφάνεια της θάλασσας. Απέχει περίπου 1200μ από το όριο του πολεοδομικού ιστού προς τα βορειοδυτικά και 400μ προς βορειανατολικά, στις παρυφές του όρους Αιγάλεω. Από το θαλάσσιο μέτωπο απέχει 3.440μ προς τα νοτιοδυτικά στην περιοχή του Κερατσινίου και 3.660μ νότια από το λιμάνι του Πειραιά.

Το όρος Αιγάλεω εκτείνεται στην βορειοδυτική πλευρά, με άξονα ΒΑ-ΝΔ και ύψος περίπου 400μ στην κορυφογραμμή. Η ανατολική πλαγιά του καλύπτεται με χαμηλή θαμνώδη βλάστηση ενώ υπάρχουν και δομημένες ζώνες όπως το Βιομηχανικό Πάρκο Σχιστού, το 2ο Δημοτικό Αθλητικό Κέντρο Άνω Νεάπολης και διάσπαρτη δόμηση σε ορισμένα σημεία.






Κλιματικά δεδομένα

Το κλίμα της περιοχής έχει τα χαρακτηριστικά του ηπειρωτικού μεσογειακού κλίματος, με μεγάλες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας μεταξύ ημέρας και νύχτας μεταξύ των εποχών και με χαμηλή υγρασία και περιορισμένη βροχόπτωση τους κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.

Θερμοκρασία

Η θερμοκρασία παρουσιάζει ένα εύρος από 8 έως 120C κατά τη διάρκεια της ημέρας, με τις χαμηλότερες θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η μέση θερμοκρασία κατά τη διάρκεια του έτους κυμαίνεται από 8,70C τον ψυχρότερο μήνα, Ιανουάριο, μέχρι τους 280C τον θερμότερο μήνα, Ιούλιο. Κατά τους μήνες Μάιο και Σεπτέμβριο η εξωτερική θερμοκρασία είναι κοντά στις συνθήκες θερμικής άνεσης (210C).

Ταχύτητα και διεύθυνση ανέμου

Οι μεγαλύτερες ταχύτητες ανέμου παρατηρούνται το καλοκαίρι, Ιούλιο και Αύγουστο, και φτάνουν αντίστοιχα τα 6,7 και 6,6 kt, ενώ η χαμηλότερη ένταση, 4,6kt, παρατηρείται τον Νοέμβριο.

Μεταξύ Απριλίου και Ιουνίου η επικρατούσα διεύθυνση του ανέμου είναι από νοτιοδυτικά, από την πλευρά δηλαδή της θάλασσας στην περιοχή του Κερατσινίου, ενώ όλους τους υπόλοιπους μήνες από βορειανατολικά, παράλληλα με τον άξονα του όρους Αιγάλεω.

Πρόταση

Συνθετική Ιδέα

Ένταξη στην πόλη /  γειτονιά
Η ένταξη, οπτική και λειτουργική, στη γειτονιά ενός μέχρι σήμερα κλειστού και απομονωμένου χώρου, γίνεται με την προέκταση των χαράξεων των δρόμων μέσα στο πάρκο. Οι χαράξεις αυτές λειτουργούν ως σημεία εισόδου, άξονες κίνησης,οπτικές φυγές και οργάνωση χρήσεων.

Διαμπερής διαδρομή / promenade
Η διαδρομή αυτή έχει οργανική, καμπύλη χάραξη, σε αντίθεση με τις χαράξεις των δρόμων. Συνδέει τις δύο βασικές προσβάσεις στο πάρκο: μία τοπική στη νότια πλευρά -μπροστά από τη νέα πλατεία Αναπαύσεως- και μία υπερτοπική στη βορειανατολική πλευρά από την οδό Ποταμού.

Χάρτης 9: Ανάλυση περιοχή μελέτης με στόχο την βέλτιστη κατανομή των δραστηριοτήτων

Κτιριολογικό Πρόγραμμα

Οι λειτουργίες που επιλέχθηκαν είναι:


Αθλητισμός
Γήπεδο ποδοσφαίρου 5Χ5
Γήπεδο μπάσκετ
Γήπεδο τένις (διπλό)
Skate park
Extreme sports (τοίχος αναρρίχησης, στίβος περιπέτειας)
Τραπέζια ping-pong
Ποδηλατόδρομος
Διάδρομος jogging 


Πολιτισμός
Ανοιχτός χώρος εκδηλώσεων με κερκίδες
Υπαίθριος χώρος εκθέσεων τέχνης / γλυπτών


Ψυχαγωγία
Αναψυκτήριο 150 ατόμων με υπαίθριο χώρο
Εκπαίδευση / Κοινωνικές υποδομές
Παιδική χαρά
Πάρκο ζώων
Νηπιαγωγείο **
Δημοτικό Σχολείο *
Εκκλησία *
Χωνευτήρια πρώην νεκροταφείου *

* Υπάρχουσα Χρήση

** Προβλέπεται από το Γ.Π.Σ. Δήμου Νίκαιας (ΦΕΚ 217Δ/13-3-1987) και χωροθετείται εντός του πρώην νεκροταφείου στον αντίστοιχο χάρτη του Ο.Ρ.Σ.Α.

Προσανατολισμός

Οι χώροι στάσης και οι σημαντικοί υπαίθριοι χώροι προσανατολίζονται προς το νότο – απο νοτιανατολικά έως νοτιοδυτικά – που είναι ο ευμενέστερος για φυσικό φωτισμό, σκίαση και θερμική άνεση.

Φυσικός δροσισμός

Ο διαμπερής αερισμός του πάρκου, απαραίτητος για το φυσικό δροσισμό, ενισχύεται με την συνέχιση της χάραξης των δρόμων μέσα σε αυτό. Η φύτευση δέντρων και η διαμόρφωση μεγάλων επιφανειών πρασίνου θα έχει επίσης ως αποτέλεσμα τη μείωση της θερμοκρσίας του περιβάλλοντος τους θερινούς μήνες. Η μεγάλη επιφάνεια νερού τέλος, που έχει σχεδιαστεί κεντροβαρικά, θα συμβάλλει σημαντικά στη μείωση της θερμοκρασίας μέσω του εξατμιστικού δροσισμού.

Φύτευση

Για τη φύτευση του πάρκου θα επιλεγούν ενδημικά δέντρα και φυτά, συμβατά με το κλίμα της περιοχής και με περιορισμένες απαιτήσεις για άρδευση.

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Για τις ανάγκες του πάρκου σε βραδινό φωτισμό προτείνεται η χρήση φωτιστικών με φωτοβολταϊκά στοιχεία. Φωτοβολταϊκά προτείνεται επίσης να τοποθετηθούν σε πέργκολες και σε οροφές κτηρίων, σχεδιασμένα ώστε να ενσωματώνονται στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό.

Χωροθέτηση λειτουργιών-χρήσεων

Για την οργάνωση των χρήσεων στην περιοχή ανάπλασης, αξιολογήθηκαν:

  • η ταυτότητα της γειτονιάς,
  • το “άνοιγμα” του χώρου αυτού στη γειτονιά και κατ’ επέκταση στην πόλη, με δημιουργία 2 κυρίων και επιμέρους εισόδων
  • ο χαρακτήρας των οδικών αξόνων που περιβάλλουν το πρώην Νεκροταφείο,
  • τα πλάτη των περιμετρικών αυτών οδών, σε σχέση με το ύψος των κτιρίων στο μέτωπο του ιστού της πόλης, οι αποστάσεις από τα κτίρια κατοικίας, προς αποφυγήν ανεπιθύμητης όχλησης π.χ. από τη ζώνη των αθλητικών δραστηριοτήτων εντός του χώρου ανάπλασης
  • η ισότιμη διευκόλυνση πρόσβασης για όλες τις ομάδες χρηστών (πεζοί, ποδηλάτες, ΑΜΕΑ),
  • η δυνατότητα οριοθέτησης της παρόδιας στάθμευσης

Η οδός Ποταμού, που οριοθετεί το χώρο του πάρκου στα ανατολικά είναι οδός μεγάλου πλάτους και υπερτοπικής σημασίας, καθώς οδηγεί προς το Σχιστό, περιοχές του Κορυδαλλού αλλά και στην οδό Γρηγορίου Λαμπράκη. Κατά μήκος της τοποθετήθηκαν οι αθλητικές δραστηριότητες (γήπεδα, skate park, extreme sports) καθώς πρόκειται για χρήσης υπερτοπικές και οχλούσες.

Βασική πρόσβαση στο πάρκο από τις υπόλοιπες γειτονιές της Νίκαιας είναι η νότια πλευρά, και ειδικά η περιοχή μπροστά από την πλατεία Αναπαύσεως. Στη ζώνη αυτή, και με εύκολη πρόσβαση, βρίσκεται η διαμόρφωση του χώρου μνήμης, όπου θα φιλοξενούνται και αντίστοιχες εκδηλώσεις. Ο χώρος αυτός θα αναδειχτεί ως τοπόσημο για τη Νϊκαια όπου θα τιμάται η ιστορική μνήμη της πόλης σε σχέση με την Εθνική Αντίσταση και την ιστορία των Μικρασιατών.

Στις δύο παραπάνω υπερτοπικές ζώνες χωροθετήθηκαν οι δύο βασικές προσβάσεις στο πάρκο, που συνδέονται με τη βασική διαμπερή διαδρομή / promenade.

Η δυτική πλευρά του μελετώμενου χώρου τον συνδέει με τη γειτονιά της Άνω Νεάπολης, και συνεπώς φιλοξενεί αντίστοιχες χρήσεις, όπως το πράσινο σημείο, το πάρκο οικόσιτων ζώων, η παιδική χαρά και το νηπιαγωγείο.

Προσβασιμότητα

Η προτεινόμενη διαμόρφωση εξασφαλίζει την προσβασιμότητα σε όλους τους χώρους του πάρκου από ΑΜΕΑ, άτομα με περιορισμένη κινητικότητα, γονείς με καροτσάκια και τυφλούς. Οι διαδρομές έχουν κλίση μικρότερη της οριζόμενης στις προδιαγραφές για ΑΜΕΑ και κατάλληλο ελεύθερο πλάτος κίνησης. Τα υλικά που θα επιλεγούν για τις επιστρώσεις θα είναι σύμφωνα με τις προδιαγραφές για ΑΜΕΑ. Προτείνεται τέλος η διαμόρφωση ειδικών διαδρόμων και η τοποθέτηση εγκαταστάσεων ενημέρωσης / προσανατολισμού για τυφλούς.

Βιοκλιματικός Σχεδιασμός & Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειες

Η μελέτη των χαράξεων, των κινήσεων, των χώρων στάσης και της χωροθέτησης των κτηρίων έγινε λαμβάνοντας υπόψη βιοκλιματικές παραμέτρους με στόχο την βελτιστοποίηση των συνθηκών άνεσης των χρηστών μέσα στο πάρκο και στη γύρω περιοχή, τη βελτίωση του μικροκλίματος και την ενεργειακή εξοικονόμηση. Η πρότασή μας προβλέπει τη διαμόρφωση ενός πρότυπου οικολογικού πάρκου τόσο από άποψη σχεδιασμού όσο και με την ενσωμάτωση ενεργειακών / βιοκλιματικών στοιχείων που θα τονίζουν το χαρακτήρα αυτό, όπως φωτοβολταϊκά πανέλα για το φωτισμό και διαδραστικές κατασκευές.

Σκίαση

Οι άξονες κίνησης σκιάζονται στη νότια πλευρά τους με φυλλοβόλα δέντρα που προσφέρουν σκίαση τους θερμούς μήνες. Προβλέπεται επίσης η σκίαση κατά μήκος τους σε αρκετά σημεία με τοποθέτηση στεγάστρων, κάτω από τα οποία τοποθετούνται και καθιστικά.

Προστασία από ψυχρούς ανέμους

Οι χώροι στάσης προστατεύονται από τους ψυχρούς ανέμους, που έχουν διεύθυνση από βορειανατολικά, με την φύτευση ζωνών με αειθαλή δέντρα σε αυτή την πλευρά. Ο κεντρικός υπαίθριος χώρος προστατεύεται επίσης  λόγω της υποβάθμισης του εδάφους στο σημείο αυτό.

Οικολογικά / ψυχρά υλικά

Μεγάλες εκτάσεις κίνησης / στάσης θα καλυφθούν με πατημένο χώμα με στόχο τον περιορισμό των επιφανειών με σκληρά υλικά. Για ορισμένες πλακοστρωμένες επιφάνειες θα επιλεγούν πιστοποιημένα ψυχρά υλικά με τα οποία επιτυγχάνονται χαμηλότερες θερμοκρασίες στις επιφάνειες και στον αέρα και βελτίωση του μικροκλίματος.

Τα κτήρια που χωροθετούνται μέσα στην περιοχή μελέτης (πράσινο σημείο, νηπιαγωγείο, αναψυκτήριο) θα πρέπει να σχεδιαστούν με βάση τις αρχές του βιοκλιματικού / παθητικού σχεδιασμού και με χρήση οικολογικών υλικών.

Close Menu